irma
driessen
kijkt en schrijft

elke dag een bericht | liefde voor sommige mensen die dingen maken, sommige gemaakte dingen

LIstEn&See (LIES)

repetitieperiode arnhemrepetitieperiode Arnhem

Na het zien van We Solo Men wilde ik meer weten over Ann Van den Broek en WArd/waRD. Toen ik Ann benaderde stond ze op het punt een nieuwe voorstelling te maken, een coproductie met Marcus Azzini en Toneelgroep Oostpool. Van het maakproces van deze voorstelling – LIstEn&See (LIES) – heb ik een logboek bijgehouden. Onderstaande fragmenten komen uit het begin van het logboek en zijn (deels) voorgelezen op De Nederlandse Dansdagen, halverwege het project.

1
Als Ann Van den Broek zegt, dat ze haar toeschouwers maniakaal wil laten kijken dan houdt ze woord: ik mag van dichtbij in de studio kijken hoe zij werk maakt. Ik kom ogen tekort.

Het mooiste krijg je niet te zien. Het allereerste begin. Ann alleen in een studio, een tafel in een hoek, een stoel waarover kleding hangt, een paar schoenen, Ann die de camera aanzet, het beeld in loopt, en begint te improviseren, on the spot. Ze beweegt, steeds opnieuw. Ze schetst met haar lichaam.

Ze neemt een slok water, zet het glas neer, pauzeert, pakt het glas opnieuw op, dit keer niet om te drinken, ze gebruikt een iets andere armbeweging. Ze versnelt, ze vertraagt. Ze zit op een spoor, vergroot iets uit, herhaalt. Ze maakt een aantal korte, aardse bewegingen: vallen, staan, reiken, een schoen aantrekken. Verwacht van Ann geen vliegwerk, haar bewegingen zijn laag bij de grond. Soms theatraal: een houding vol pijn, verdriet, provocatie. Dat gaat 50 minuten door.

Deze improvisaties, die ze vastlegt op video, zijn de allereerste gedachten, schetsen, inspiratie, voor nieuw werk. Ze werkt ze verder uit met haar dansers, in de studio.

Bij het maken van deze voorstelling gaat het anders. Ze werkt nu samen met Toneelgroep Oostpool, met Marcus Azzini en met acteurs, die onbekend zijn met Anns manier van werken, haar bewegingstaal, en die – spannend! – niet het lichaam van een danser hebben. Krijgt Ann de acteurs gelijkwaardig aan de dansers? Krijgt Marcus de dansers gelijkwaardig aan de acteurs?

Ann heeft geen invloed gehad op de keuze van de acteurs. Ze kreeg ze in haar schoot geworpen. ‘Het zouden acteurs zijn die kunnen bewegen.’ Ja, ja, dacht Ann. Ann wil eigenlijk meer doen, maar het gaat zoals ze verwacht dat het gaat. Het grootste probleem: het moet gaan lijken of de beweging uit henzelf komt. Daar werkt ze nu aan. ‘Het komt wel goed, we hebben nog een paar maanden.’

Ik ben een naïeve kijker. Ik houd mijn hart vast. Haperend, onwennig, anders getraind, anders geaard… de lichamen van de acteurs lijken compleet andere lichamen. Een danser is, ook als hij niet danst, een danser; iets heeft zich in zijn lichaam vastgezet.

Mijn ongeduld verraadt waarschijnlijk vooral mijn naïviteit over het maken van een voorstelling.

repetitieperioderepetitieperiode Arnhem

2
Dans gaat niet zozeer ergens over, dans is iets. Ann vertelt geen verhaal. Er is geen talige logica. Dansers nemen elkaars energie over, of gaan er tegenin.

Ann bouwt een choreografie op vanuit een bepaalde emotie, bijvoorbeeld lust. Ze wil dat een danser die emotie beleeft vanuit het lichaam. Ze vertaalt zo’n emotie in beweging, blik, mimiek, ritme, richting, spanning, energie, en ook in geluid, bijvoorbeeld ademhaling.

Een emotie is meestal gericht op iets of iemand, of ze ontstaat vanwege iets. Waarom zijn die emoties daar? Een actrice lijkt zich hetzelfde af te vragen. Ze heeft een tekst gekregen met de woorden ‘I’m so sad.’ Waarom ben ik sad?’, vraagt ze. ‘In welke situatie zit ik?’ Ann: ‘it’s more abstract, the emotion. Use your body.’

Als het Ann gaat om hoe emotie fysiek beleefd kan worden, wiens beleving is dat dan? Niet van de dansers zelf, ze abstraheren, ze bewegen in Anns taal. Als negen mensen hetzelfde doen, is er sowieso sprake van een abstractie.

Kom ik als ik kijk, in die emotie? Ik voel geen lust als ik lust zie, het is pijnlijke lust. Het is eenzaam. Het is ingekapseld. Het ontspoort. Er is geen verlossing. Je hoort een danser zeggen ‘I’m fine’ en je ziet haar staan, met een dode blik in haar ogen, en je voelt een wijfelend, aarzelend lichaam door de ruimte bewegen en je hoort geen enkele opwinding, ze spreekt op een vlakke, neutrale toon.

Het complexe van het werk van Ann is dat ze voortdurend inwerkt tegen elke emotie. Het beleven ervan is nooit eenduidig. Het lichaam vertelt iets, de blik vertelt iets anders, de beweging vertelt nog iets anders. Of het lichaam ervaart een shock, waarna het in een splitsecond in een andere toestand komt.

Misschien is de tijdschaal extreem.
Inzoomen op een microscopisch klein moment.
Klap. Reactie.
Dat moment eeuwig.

repetitieperiode arnhemrepetitieperiode Arnhem

3
Ann trekt aan het been van een acteur om het lang te houden. ‘Geef jezelf aan de vloer. Je tenen en vingers moeten altijd contact houden.’ De acteurs en dansers rollen langzaam over de grond. Ze strekken hun teen, hun voet maakt een swing. Het lichaam blijft zo lang mogelijk achter. Daarna zitten ze op één knie. Dan komen ze tot staan. De swing met de voet geeft snelheid, impuls. Vanuit de rol moeten ze omhoog komen. Daarna volgt nog een swing, nog een impuls, nu met het hoofd. Een van de dansers zegt ‘use the weight of your head to get you up.’ Sneller en sneller en sneller. Op de grond, rollen, staan. Again. Again. Again. Een acteur haakt af. ‘Het is gewoon kut. Ik snap het, maar mijn lichaam niet.’

4
Placebo’s Pure Morning schalt door de ruimte.
Ann is energiek.
Marcus bounct op zijn stoel.
Iedereen staat op een rij.
Stapt uit als een bokser.
En terug.
Bounct op de maat van de muziek.
Hoofd erbij.
Schouder erbij.
Voorste knie gebogen.
Het ritme gaat door.
Judit gooit haar haar los.
Ann hijgt.
Goes tribal.
Gestamp in de vloer.
Iedereen staat om haar heen.
Beweegt in haar richting.
Ze improviseert.
Jan noteert.
Zijstap. Drie variaties.
Head bounce.
Head circle.
Het explodeert.
Het is een gevecht.
Men kreunt.
Ann vraagt Dario om hier bovenop nog ‘arms’ te doen: manipulaties waarbij het bovenlichaam onafhankelijk beweegt ten opzichte van de beat.
Dit duurt 5, 6, 7 minuten.
Dan dooft het uit.
Iedereen wiegt.
Zinkt neer.
Jan staat als een koorknaap met zijn boek opengeslagen.
Hij begint de sessie opnieuw.
Langzaam valt iedereen weer in.

Slagveld.
Iedereen valt neer.

Deze headbangsequence waar in Antwerpen en Maastricht lang aan is gewerkt is uiteindelijk niet in LIstEn&See (LIES) terechtgekomen. Een voorstelling bestaat uit een enorm aantal nietgemaakte voorstellingen. Dat maakt de uiteindelijke voorstelling, hoewel zeer precies gewild, bijna toeval.

repetitieperiode arnhempasgeverfd

meer logboek
fragmenten over LIstEn&See (LIES)
fragmenten over Ann Van den Broek
foto’s gemaakt in Antwerpen en Arnhem

Comments are closed.